Kolej zębata w Srebrnej Górze

Przez Srebrną Górę biegła Kolej Sowiogórska, jedyna linia na Śląsku z odcinkiem zębatym. Na blisko sześciu i pół kilometrach, obok normalnych szyn, ułożono trzecią, zębatą, w systemie Abta. Lokomotywa wyposażona w koło zębate zaczepiała się o nią i dzięki temu pokonywała podjazdy, na których zwykły pociąg by stanął.

Cała trasa liczyła około sześćdziesięciu dwóch kilometrów i prowadziła z Dzierżoniowa przez Pieszyce, Bielawę, Srebrną Górę i Wolibórz do Ścinawki Średniej. Odcinek do Srebrnej Góry zaczęto budować wiosną 1900 roku, a połączenie z Ząbkowicami Śląskimi dobudowano w 1908. Kolej służyła głównie transportowi węgla z kopalń w Słupcu i Nowej Rudzie, ale była też atrakcją turystyczną.

Dlaczego akurat tu

Przełęcz srebrnogórska oddziela Góry Sowie od Gór Bardzkich i jest naturalnym przejściem między Kotliną Kłodzką a Przedgórzem Sudeckim. Problem w tym, że nachylenie było zbyt duże dla zwykłej przyczepności kół: między stacją w Srebrnej Górze a Przełęczą Srebrną trzeba było pokonać około dwustu metrów w pionie, przy spadku sięgającym sześciu i pół procent. Zębatka rozwiązywała to mechanicznie: pociąg nie wjeżdżał pod górę, tylko się na nią wspinał.

To rozwiązanie kosztowne i powolne, stosowane tylko tam, gdzie nie było alternatywy. W skali całych Sudetów zdecydowano się na nie raz.

Co zostało

Ruch na odcinku zębatym zawieszono w październiku 1931 roku, a tory rozebrano w latach trzydziestych. Reszta linii dotrwała do 1987 roku. Torów już nie ma, ale została infrastruktura, która robi największe wrażenie: kamienne wiadukty i mosty kolejowe wyrastające nieoczekiwanie pośrodku lasu. Idąc szlakiem natrafia się na nie bez ostrzeżenia: konstrukcje w skali, która nie pasuje do pustego zbocza wokół.

Najbardziej rozpoznawalny jest wiadukt nad drogą do Srebrnej Góry: mijają go wszyscy jadący do twierdzy, choć nie każdy wie, co ogląda.

Jak to zobaczyć

Śladem dawnej linii prowadzi szlak, który da się połączyć ze zwiedzaniem Twierdzy Srebrna Góra: obie rzeczy leżą w tej samej miejscowości. To spokojny spacer, bez przewyższeń wymagających kondycji, i nie wymaga biletu.

Dla osób zainteresowanych techniką i historią kolei to jeden z ciekawszych obiektów w Sudetach, a jednocześnie jeden z najmniej obleganych. Dobrze wypełnia popołudnie po porannym zwiedzaniu twierdzy albo dzień, w którym nie chce się płacić 68 zł za wstęp.

Zanim pojedziesz